มงคลชีวิตข้อที่ 22 “มีความเคารพ”

little_buddha-500x333

รวงข้าวที่สมบูรณ์น้อมลงต่ำฉันใด บัณฑิตผู้สมบูรณ์ด้วยคุณธรรมและความรู้ย่อมสุภาพอ่อนน้อมฉันนั้น ความสุภาพนี้มาจากการอบรมบ่มเพาะจากบุพการีให้มีความเคารพนบนอบต่อผู้หลักผู้ใหญ่ รู้กาลเทศะ สิ่งใดควรมิควร คนโบราณกล่าวว่า “เมื่อจะใช้ประโยชน์จากสิ่งใดเราจำเป็นต้องรู้ถึงคุณค่าของสิ่งนั้นก่อน ผู้ที่จะรับประโยชน์จากบุคคลอื่นได้ก็จำเป็นต้องมีความเคารพต่อบุคคลทั้งหลายก่อน”

วัตถุทั้งหลายในโลกต่างมีคุณสมบัติเฉพาะตัวของมัน ถ้าใครทราบคุณสมบัติเหล่านั้นตามความเป็นจริงก็สามารถนำไปใช้ประโยชน์ได้มาก เช่น นักวิทยาศาสตร์รู้คุณสมบัติของแม่เหล็กก็นำไปใช้ผลิตกระแสไฟฟ้าได้ รู้คุณสมบัติของแร่เรเดียมก็นำไปใช้รักษาโรคมะเร็งได้ แต่การที่จะรู้คุณสมบัติตามความเป็นจริงของสิ่งต่างๆนั้น ทำได้ยากมากเป็นวิสัยของนักปราชญ์ผู้มีปัญญาเท่านั้น เช่นกันกับคนทั้งหลายในโลกต่างก็มีคุณความดีในตัวต่างๆกันไป มากบ้างน้อยบ้างไม่เท่ากัน ผู้ใดทราบถึงคุณความดีของบุคคลทั้งหลายได้ตามความเป็นจริงก็จะเป็นประโยชน์ทำให้มีโอกาสที่จะถ่ายทอดคุณความดีนั้นๆจากผู้อื่นมาสู่ตนเอง แต่การที่จะสามารถรู้เห็นถึงคุณความดีของผู้อื่นก็ทำได้ยาก ยิ่งกว่าการรู้คุณสมบัติของวัตถุต่างๆเพราะมีกิเลสมาบังใจ เช่น มีความคิดลบหลู่คุณท่านบ้าง ความไม่ใส่ใจบ้าง ความทะนงตัวบ้าง ทำให้มองคนอื่นกี่คนๆก็ไม่เห็นมีใครดี คนนั้นก็ไม่ดี คนนี้ก็ไม่ดี คนไหนก็ไม่ดี ไม่เห็นมีใครดีสักคน ถ้าจะมีก็เห็นจะมีอยู่คนเดียว…ใคร? ตัวเอง

คนพวกนี้เป็นพวกตาไม่มีแวว คือตาก็ใสๆดีแต่ไม่เห็น เพราะขาดความสังเกต มองคุณความดีของคนอื่นไม่ออก เมื่อมองความดีของเขาไม่ออกก็ไม่สนใจที่จะถ่ายทอดเอาความดีของเขาเข้ามาสู่ตัวเอง มงคลชีวิตข้อที่ 22 กล่าวถึงความเคารพโดยกล่าวว่า ความเคารพหมายถึง ความตระหนัก ซาบซึ้ง รู้ถึงคุณความดีที่มี อยู่จริงของบุคคลอื่น ยอมรับนับถือความดีของเขาด้วยใจจริงแล้วแสดงความนับถือต่อผู้นั้นด้วยการแสดงความอ่อนน้อม อ่อนโยนอย่างเหมาะสมทั้งต่อหน้าและลับหลัง คนที่มีปัญญามากจนกระทั่งตระหนักในคุณความดีของผู้อื่นจึงจัดเป็นคนพิเศษจริงๆ เพราะใจของเขาได้ยกสูงขึ้นแล้ว พ้นจากความถือตัวต่างๆ เปิดกว้างพร้อมที่จะรองรับความดีจากผู้อื่นเข้าสู่ตน คนชนิดนี้คือคนที่มีความเคารพ

url

สิ่งที่ควรเคารพอย่างยิ่ง

ในโลกนี้มีคน สัตว์ สิ่งของ เหตุการณ์ การงานและอื่นๆอีกมากมายจนนับไม่ถ้วนที่เกี่ยวข้องกับตัวเรา แต่พระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงแนะให้เรามีความเคารพ ไม่หูเบา ตระหนักในสิ่งมีคุณค่าที่สำคัญ 7 ประการ ได้แก่ให้มีความเคารพในพระสัมมาสัมพุทธเจ้า มีความเคารพในพระธรรม มีความเคารพในพระสงฆ์ มีความเคารพในการศึกษา มีความเคารพในสมาธิ มีความเคารพในความไม่ประมาท มีความเคารพในการต้อนรับแขก

ความเคารพในพระสัมมาสัมพุทธเจ้าคือตระหนักถึงพระคุณความดีอันมีอยู่ในพระองค์ ซึ่งกล่าวโดยย่อได้แก่ พระปัญญาคุณ พระบริสุทธิคุณและพระมหากรุณาธิคุณแล้วแสดงออกซึ่งความเคารพดังนี้ สมัยเมื่อพระองค์ยังทรงพระชนม์อยู่ ก็แสดงความเคารพโดยเข้าเฝ้าทั้ง 3 กาล คือเช้า กลางวัน เย็น เมื่อพระองค์ไม่สวมรองเท้าจงกรมเราจะไม่สวมรองเท้าจงกรม เมื่อพระองค์จงกรมในที่ต่ำเราจะไม่จงกรมในที่สูงกว่า เมื่อพระองค์ประทับในที่ต่ำเราจะไม่อยู่ในที่สูงกว่า ไม่ห่มผ้าคลุมบ่าทั้งสองในที่ซึ่งทอดพระเนตรเห็น ไม่สวมรองเท้าในที่ซึ่งทอดพระเนตรเห็น ไม่กางร่มในที่ซึ่งทอดพระเนตรเห็น ไม่ถ่ายอุจจาระ ปัสสาวะในที่ซึ่งทอดพระเนตรเห็น

สมัยเมื่อพระองค์ปรินิพพานแล้วก็แสดงความเคารพโดยไปไหว้พระเจดีย์ตามโอกาส สักการะสังเวชนียสถาน(คือสถานที่ประสูติ ตรัสรู้ ปฐมเทศนา ปรินิพพาน)ตามโอกาส เคารพพระพุทธรูปและเขตพุทธาวาส(เขตโบสถ์) ไม่สวมรองเท้าในลานพระเจดีย์ ไม่กางร่มในลานพระเจดีย์ เมื่อเดินใกล้พระเจดีย์ไม่เดินไปพูดไป เมื่อเข้าในเขตอุโบสถก็ถอดรองเท้า หุบร่ม ไม่ทำอาการต่างๆ ซึ่งแสดงถึงความกระด้าง หยาบคาย ท้ายที่สุดคือปฏิบัติตนตามพุทธโอวาทอยู่เป็นนิตย์

life-of-buddha-32

ความเคารพในพระธรรมคือตระหนักถึงคุณประโยชน์อันมหาศาลของพระธรรมคำสั่งสอนของพระสัมมาสัมพุทธเจ้าแล้วแสดงออกซึ่งความเคารพดังนี้ เมื่อมีประกาศแสดงธรรมก็ไปร่วมฟัง ด้วยความสงบ สำรวมตั้งใจ ไม่นั่งหลับ ไม่นั่งคุยกัน ไม่คิดฟุ้งซ่านขณะฟังธรรม ไม่วางหนังสือธรรมะไว้ในที่ต่ำ ไม่ดูหมิ่นพระธรรม เมื่อครั้งบอกธรรม สอนธรรมต้องกระทำด้วยความระมัดระวังไม่ให้ผิดพลาด

ความเคารพในพระสงฆ์ คือตระหนักถึงคุณความดีของพระสงฆ์ ผู้ประพฤติดีปฏิบัติชอบ เป็นผู้สืบอายุพระพุทธศาสนา แล้วแสดงออกซึ่งความเคารพดังนี้ กราบไหว้โดยกิริยาอาการเรียบร้อย เมื่อครั้งนั่งต่อหน้าพระสงฆ์ต้องนั่งเรียบร้อย ไม่นั่งกอดเข่าเจ่าจุก ไม่สวมรองเท้า ไม่กางร่มในที่ประชุมสงฆ์ ไม่คะนองมือคะนองเท้าต่อหน้าท่าน เมื่อพระเถระไม่เชิญไม่แสดงธรรมไม่อวดรู้แก้ปัญหาธรรม ไม่เดิน ยืน นั่ง เบียดพระเถระ ต้อนรับท่านด้วยไทยธรรมและแลดูท่านด้วยจิตเลื่อมใส

Sangha.Day3

ความเคารพในการศึกษาคือตระหนักถึงคุณค่าของการศึกษาหาความรู้แล้วแสดงออกซึ่งความเคารพ โดยตั้งใจศึกษาเล่าเรียนอย่างเต็มที่ทั้งทางโลกและทางธรรม จะศึกษาเรื่องใดก็ศึกษาให้ถึงแก่นให้เข้าใจจริงๆไม่ทำเหยาะแหยะ บำรุงการศึกษา สนับสนุนการศึกษาทั้งทางโลกและทางธรรม

ความเคารพในสมาธิคือตระหนักถึงคุณประโยชน์อันมหาศาลของการทำสมาธิแล้วแสดงออกซึ่งความเคารพ โดยตั้งใจฝึกสมาธิอย่างสม่ำเสมอให้มากที่สุดเท่าที่จะมากได้ เพราะสมาธิเป็นสิ่งสำคัญยิ่งในการสร้างความดีทั้งหลายเป็นการฝึกฝนตนเองอย่างยิ่งยวด ทำให้รู้และเข้าใจธรรมอย่างแท้จริง ดังจะเห็นได้จากในไตรสิกขาซึ่งถือเป็นหัวใจของพระพุทธศาสนา ได้แก่ ศีล สมาธิ ปัญญา พระสัมมาสัมพุทธเจ้าก็ตรัสไว้ว่า “ศีลจะเป็นพื้นฐานทำให้เกิดสมาธิได้ง่าย แล้วสมาธิจะทำให้เกิดปัญญาซึ่งเป็นเครื่องพาเราให้บรรลุนิพพาน” จะเห็นว่าเรารักษาศีลก็เพื่อไม่ให้ไปทำความชั่ว ทำให้ใจไม่เศร้าหมอง เป็นสมาธิได้ง่ายและปัญญาก็เกิดจากสมาธิ สมาธิจึงเป็นหัวใจหลักในการทำความดีทุกชนิด แม้การกำจัดกิเลสเข้าสู่นิพพาน

“สมาธิ ภิกฺขเว ภาเวถ ฯ สมาหิโต ภิกฺขเว ภิกฺขุ ยถาภูตํ ปชานาติ ฯ” ภิกษุทั้งหลายพวกเธอจงเจริญสมาธิเถิด ภิกษุทั้งหลายภิกษุผู้ทีจิตตั้งมั่นแล้วย่อมรู้ชัดตามความเป็นจริง มีบางคนพยายามจะเข้าถึงธรรมโดยการอ่านและฟังธรรมโดยไม่ยอมทำสมาธิ ซึ่งแม้เขาจะอ่านจะท่องธรรมะได้มากเพียงใดก็ย่อมไม่มีโอกาสเข้าถึงธรรมได้เลยเพราะความรู้ธรรมจากการอ่านการท่องนั้นเป็นเพียงพื้นฐานความรู้เท่านั้น จะบังเกิดผลเป็นดวงปัญญารู้แจ้งสว่างไสวต่อเมื่อได้นำไปปฏิบัติด้วยการทำสมาธิอย่างยิ่งยวดแล้วเท่านั้น ยังมีบางคนกล่าวว่าการทำสมาธิเป็นส่วนเกินบ้าง เป็นการเสียเวลาเปล่าบ้าง ถ้าพบใครที่กล่าวเช่นนี้ ก็พึงทราบทันทีว่าเขากล่าวตู่พุทธพจน์เสียแล้ว เป็นคนที่ใช้ไม่ได้ ไม่ควรคบเพราะเขายกตัวของเขาเอง เขาผยองคิดว่าตนเก่งกว่าพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเสียแล้ว ใช้ไม่ได้

72413_1309961409333_1839547510_595582_1437112_n

ความเคารพในความไม่ประมาทคือตระหนักถึงคุณประโยชน์ของการมีสติกำกับตัวในการทำงานต่างๆแล้วแสดงออกซึ่งความเคารพโดยหมั่นฝึกสติเพื่อให้ไม่ประมาท ด้วยการเจริญสมาธิภาวนาอยู่เนืองๆมิได้ขาด

ความเคารพในการต้อนรับแขกคือตระหนักถึงคุณประโยชน์ของการต้อนรับแขกว่าทำให้ไม่ก่อศัตรู ปกติคนเราจะให้ดีพร้อม ทำอะไรถูกใจคนทุกอย่างย่อมเป็นไปไม่ได้ อาจมีช่องว่างรอยโหว่ มีข้อบกพร่องบ้าง การต้อนรับแขกนี้จะเป็นการปิดช่องว่างรอยโหว่ในตัวทำให้ได้มิตรเพิ่ม เราจึงต้องให้ความสำคัญแก่ผู้มาเยือน ด้วยการต้อนรับ 2 ประการ คือ อามิสปฏิสันถาร ต้อนรับด้วยสิ่งของ เช่น อาหารน้ำดื่ม เลี้ยงดูอย่างดีไม่ให้ขาดตกบกพร่อง ฯลฯ อีกประการคือธรรมปฏิสันถารต้อนรับด้วยธรรม เช่น สนทนาธรรมกัน แนะนำธรรมะให้แก่กัน ฯลฯ

นอกจากตัวเราจะต้องตระหนักถึงความสำคัญของการต้อนรับแขกแล้ว แม้คนในบ้านก็ต้องฝึกให้ต้อนรับแขกเป็นด้วยไม่เช่นนั้นจะพลาดไป เช่น ข้าราชการผู้ใหญ่บางคนตนเองต้อนรับแขกได้อย่างดีเยี่ยมแต่ไม่ได้ฝึกคนในบ้านไว้ เวลาตนเองไม่อยู่มีแขกมาหาที่บ้าน เด็กและคนรับใช้พูดจากับเขาไม่ดี ทำให้เขาผูกใจเจ็บคิดว่าเจ้าของบ้านยุยงส่งเสริมจึงหาทางโจมตีเอาจนต้องเสียผู้เสียคนมาก็มากต่อมากแล้วโดยที่ตนเองก็ไม่รู้สาเหตุว่าเขาเป็นศัตรูเพราะอะไร

เมื่อเราสังเกตให้ดีจะเห็นว่าคนในโลกนี้มีหลายพันล้านคน สิ่งของ เหตุการณ์ การงานในโลกนี้มีหลายแสนหลายล้านอย่าง แต่พระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงสอนให้เราสนใจอย่างจริงจัง 7 อย่าง ดังนั้น พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ การศึกษา สมาธิ ความไม่ประมาทและการต้อนรับทั้ง 7 ประการนี้มีความสำคัญเพียงใดโปรดคิดดู สิ่งที่ควรเคารพทั้ง 7 ประการนี้เป็นแกนหลักของความเคารพทุกอย่าง เมื่อเราสามารถตรองจนตระหนักถึงคุณของสิ่งที่ควรเคารพอย่างยิ่ง ทั้ง 7 ประการนี้แล้ว ต่อไปเราก็จะสามารถตรองถึงความดีของสิ่งอื่นๆได้ชัดเจนและละเอียดลึกซึ้งยิ่งขึ้นกลายเป็นผู้รู้จริงและทำได้จริงผู้หนึ่ง

เมื่อฝึกตนเองให้มากด้วยความเคารพแล้วในไม่ช้านิสัยชอบจับผิดผู้อื่นก็จะค่อยๆหายไป พบเจอใครก็จะคอยมองแต่คุณความดีของเขา ต่อไปความชั่วทั้งหลายเราก็จะนึกไม่ออก นึกออกแต่ความดีและวิธีทำความดีเท่านั้น ตัวเราก็จะกลายเป็นที่รวมแห่งความดีเหมือนทะเลเป็นที่รวมของน้ำฉะนั้น

13010756-thai-arts-and-buddha-wheel-symbol-background

การแสดงความเคารพ
การแสดงความเคารพคือการแสดงความตระหนักในคุณความดีของสิ่งที่เราเคารพด้วยใจจริงให้ปรากฏชัดแก่บุคคลทั่วไป ด้วยการแสดงออกทางกาย วาจา มีอยู่หลายวิธี เช่น หลีกทางให้ ลุกขึ้นยืนต้อนรับ การให้ที่นั่งแก่ท่าน การประนมมือเวลาพูดกับท่าน การกราบ การไหว้ การขออนุญาตก่อนทำกิจต่างๆ การวันทยาวุธ การวันทยหัตถ์ การยิงสลุต การลดธง ฯลฯ

การแสดงความเคารพที่ถูกต้องตามหลักธรรม หมายถึง การแสดงออกเพราะตระหนักในคุณความดีของสิ่งที่เคารพด้วยใจจริง นักเรียนที่คำนับครูเพราะเกรงว่าถ้าไม่ทำจะถูกตัดคะแนนความประพฤติ ทหารที่ทำวันทยหัตถ์ผู้บังคับบัญชาตามกฎระเบียบหรือทำเพราะเกรงว่าถ้าไม่ทำจะถูกลงโทษ อย่างนี้ไม่จัดว่าเป็นความเคารพเป็นแต่เพียงวินัยอย่างหนึ่งเท่านั้น

ข้อเตือนใจ
ดังได้กล่าวแล้วว่าความเคารพคือการตระหนักในความดีของคนอื่นและสิ่งอื่นซึ่งผู้ที่จะตระหนักในความดีของคนอื่นและสิ่งอื่นได้จะต้องมีคุณสมบัติอย่างหนึ่งเป็นทุนอยู่ในใจก่อนคือมีปัญญา ความรู้จักผิดชอบชั่วดีพอสมควรและเมื่อเราแสดงความเคารพออกไปแล้ว อีกฝ่ายหนึ่งก็จะรู้ทันทีว่า “อ้อ !คนนี้เขามีคุณธรรมสูง มีความเคารพและมีแววปัญญา” เขาก็เกิดความตระหนักในความดีของเราและแสดงกิริยาเคารพต่อเราที่เรียกว่ารับเคารพ แต่ถ้าผู้ใดเมื่อมีคนมาแสดงความเคารพแล้วเฉยเสียไม่แสดงความเคารพตอบ ผู้นั้นจัดเป็นคนน่าตำหนิอย่างยิ่งเพราะการเฉยเสียนั้นเท่ากับบอกให้ชาวโลกรู้ว่า “ตัวข้านี้แสนจะโง่เง่าหามีปัญญาพอที่จะเห็นคุณความดีในตัวท่านไม่” เท่านั้นเอง

คนที่ไม่อยากแสดงความเคารพคนอื่นหรือเมินเฉยต่อการเคารพตอบ มักเป็นเพราะเข้าใจว่าการแสดงกิริยาเคารพออกมานั้นเป็นการลดสง่าราศีของตนแล้วเอาไปเพิ่มให้แก่คนอื่นเลยเกิดความเสียดายเกรงว่าตัวเองจะไม่ใหญ่โตหรือเกรงว่าคนอื่นจะไม่รู้ว่าตัวเองใหญ่โตนั้นเป็นการคิดผิดอย่างยิ่ง

อานิสงส์การมีความเคารพ

  • ทำให้เป็นคนน่ารัก น่าเอ็นดู น่าเกรงใจ
  • ทำให้ได้รับความสุขกาย สบายใจ
  • ทำให้ไม่มีความเดือดร้อน ไม่มีเวร ไม่มีภัย
  • ทำให้สามารถถ่ายทอดความดีจากผู้อื่นได้ง่าย
  • ทำให้ผู้อื่นอยากช่วยเหลือเพิ่มเติมคุณความดีให้
  • ทำให้สติดีขึ้น เป็นคนไม่ประมาท
  • ทำให้เป็นคนมีปัญญาละเอียดอ่อน รู้จริง และทำได้จริง
  • ทำให้เกิดในตระกูลสูงไปทุกภพทุกชาติ
  • ทำให้บรรลุมรรคผลนิพพานโดยง่าย
  • ฯลฯ

 

“ภิกษุมีพระศาสดาเป็นที่เคารพ 1 มีพระธรรมเป็นที่เคารพ 1 มีความเคารพในพระสงฆ์อย่างแรงกล้า 1 มีความเคารพในสมาธิ 1 มีความเพียรเคารพยิ่งในไตรสิกขา 1 มีความเคารพในความไม่ประมาท 1 มีความเคารพในปฏิสันถาร 1 เป็นผู้ไม่ควรเพื่อจะเสื่อม ชื่อว่าอยู่ในที่ใกล้นิพพานทีเดียว”

Reference : องฺ สตฺตก. ๒๓/๒๙/๒๙-๓๐

 

 
Thanks to image from http://3.bp.blogspot.com/-LMkJ5M-oHNI/UMjNp9_AWQI/AAAAAAAAFXY/NFsVMvO6iCE/s640/72413_1309961409333_1839547510_595582_1437112_n.jpg
http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/6/61/Buddha_with_the_Elephant_Nalagiri.jpg
http://images.elephantjournal.com/wp-content/uploads/2012/05/little_buddha-500×333.jpg
http://us.123rf.com/400wm/400/400/teerawatcamt/teerawatcamt1204/teerawatcamt120400046/13010756-thai-arts-and-buddha-wheel-symbol-background.jpg
http://what-buddha-said.net/Pics/Sangha.Day3.jpg
http://phramick.files.wordpress.com/2009/07/life-of-buddha-26.jpg
http://phramick.files.wordpress.com/2009/07/life-of-buddha-32.jpg

Related contents:

You may also like...